Achter elk label zit een mens

April staat in het teken van autisme: een maand waarin we extra aandacht besteden aan bewustwording, begrip en erkenning. Labels kunnen voor veel mensen voelen als een opluchting. Er is meer ruimte voor begrip, en sommige mensen voelen zich begrepen en minder eenzaam. Maar een label wordt niet altijd als ‘positief’ ervaren. Er zit namelijk ook een uniek persoon achter het label. En wat voor de een geldt, geldt niet voor de ander. In ons andere blog “Autisme is niet wat je denkt” laat klinisch ontwikkeling psycholoog Ilona van Emous zien hoe vaak autisme nog wordt onderschat én verkeerd wordt begrepen.

In de zorg, in het onderwijs en in ons dagelijks leven gebruiken we labels om gedrag en ervaringen te duiden. Bij labels kun je dus denken aan diagnoses als, maar bijvoorbeeld ook, en. Dit soort labels kunnen helpend zijn. Ze kunnen woorden geven aan wat iemand voelt of ervaart en zorgen voor herkenning, erkenning en passende begeleiding.

Voor veel mensen is een diagnose zelfs een opluchting. Eindelijk is er een verklaring voor bepaald gedrag en emoties. Eindelijk valt er iets op zijn plek. Voor sommigen voelt het alsof ze eindelijk echt ‘begrepen’ worden en vermindert daarmee het gevoel van eenzaamheid en onbegrip voor een stuk, omdat ze na de diagnose gezien worden voor wie ze zijn. Ook kan er meer zelfacceptatie en acceptatie vanuit de omgeving komen.

Tegelijkertijd schuilt er ook een risico in het gebruik van labels: een label kan onbedoeld een identiteit worden. Alsof iemand zijn diagnose is, in plaats van een mens mét een diagnose. Alsof gedrag volledig verklaard kan worden vanuit dat ene woord. Maar een label vertelt nooit het hele verhaal.

Niemand is eendimensionaal: ieder uniek persoon bestaat uit ervaringen, talenten, kwetsbaarheden, dromen en verlangens. En zo kan er achter verschillende diagnoses nog veel meer schuilen. Zo is iemand met autisme is niet alleen gevoelig voor prikkels of behoefte aan structuur, maar heeft deze persoon vaak ook prachtige kwaliteiten. Mensen met autisme kunnen een sterk analytisch vermogen hebben, oog voor detail, kenmerkend is ook hun betrouwbaarheid, eerlijkheid en een diepgaande manier van denken. Ook kunnen sommige mensen met autisme zich intens goed focussen. En zij hebben een sommige hebben een rechtvaardigheidsgevoel. Ook dit kan voelen als een ‘label’. Want, moet iedereen met autisme precies deze eigenschappen hebben? Het antwoord hierop is: nee. Wat wel fijn is aan deze eigenschappen is dat dit juist positieve eigenschappen zijn. Maar ook voor deze eigenschappen geldt: niet iedereen is hetzelfde.

Maar ook bij andere diagnoses mogen we verder kijken dan het stereotype beeld van het label. Iemand met is niet alleen druk of snel afgeleid, maar brengt juist ook veel energie en creativiteit met zich mee. Ze zijn vaak spontaan, enthousiast, door de impulsiviteit van iemand met ADHD kunnen juist hele leuke en unieke momenten ontstaan, en kunnen extreem goed ‘out of the box’ denken. Dit maakt hen vindingrijk, oplossingsgericht en in staat om snel te schakelen. Daarnaast kunnen ze een aanstekelijk enthousiasme hebben en anderen inspireren met hun ideeën en energie.

En iemand die worstelt met een depressie draagt vaak ook een grote mate van veerkracht, empathie en doorzettingsvermogen met zich mee.

Wanneer we iemand alleen bekijken door de bril van een label, zien we dus slechts een deel van het geheel. We lopen daarmee het risico om iemand vast te zetten in verwachtingen of aannames, terwijl juist ruimte en openheid nodig zijn om iemand echt te leren kennen. Echte erkenning gaat daarom verder dan het benoemen en zien van een diagnose.

Het vraagt om nieuwsgierigheid. Om te luisteren zonder direct te oordelen. Om het zien van zowel de uitdagingen als de kwaliteiten. Het vraagt om de bereidheid om iemand niet te reduceren tot een label, maar te ontmoeten als uniek persoon.

Juist in een maand als deze worden we uitgenodigd om stil te staan bij hoe we kijken naar de mensen om ons heen. Niet alleen als we het hebben over autisme, maar ook naar alle andere vormen van ‘anders zijn’. Want uiteindelijk is niemand volledig te vangen in een term of diagnose. En misschien ligt daar wel de kern: Dat we elkaar blijven zien in alle volledigheid. Dat we ruimte blijven maken voor verschillen, zonder iemand te beperken tot die verschillen. En dat we vooral blijven beseffen: een label kan helpen om te begrijpen, maar het mag nooit bepalen wie iemand is.

Achter elk label zit een uniek persoon, met een eigen verhaal, eigen kracht en een eigen plek in de wereld.